ettelaat newspaper

تاريخ خبر: يكشنبه 7 تير 1388 - 5 رجب1430- 28 ژوئن2009 - شماره 24504يكشنبه 7 تير 1388 - 5 رجب1430- 28 ژوئن2009 - شماره 24504

آلودگي هوا در کلانشهرها

دکتر مهرزاد دِيل‌مقانيان - صاحب‌نظر در امور هوا

هنگامي که خبر مي‌رسد سقط‌ ناخواسته جنين در مناطق آلوده تهران، 40 درصد بيش از ساير شهرهاست، در مي‌ماني که ديگر چه بگويي؟ چون تاکنون، گپ‌ها تنها حكايت از تأثير منفي هواي آلوده بر قلب و سيستم دستگاه تنفسي و شش‌ها داشت. ‏

به راستي هنگامي که سقط‌جنين عمدي، جرم است، مسئول مرگ ناخواسته جنين‌ها کيست؟

بررسي‌ وضعيت سالانه آلودگي هواي تهران، نشانگر اين حقيقت است که در درازاي سال، غلظت آلاينده‌هايي مانند گَرده‌ها (ذرات) معلق در تهران، بالاتر از استانداردهاي سالانه آلودگي هواست. به سخن ديگر، هوا حتي در شرايط به ظاهر سالم، ناسالم است. ‏

افزايش جمعيت تهران و ترافيک بيش از اندازه اتومبيل‌ها،‎ ‎آلودگي هوا را به يک بحران براي شهروندان تبديل کرده است؛ بحراني که اگر چه همواره‎ ‎وجود دارد، اما در دو فصل نيمه دوم هر سال ـ براي شرايط ويژه جوي تهران ‌‌ـ بيش از هر زماني خود‎ ‎را نشان مي‌دهد و گاه به تعطيلي مدارس و ادارات مي‌انجامد.‏ گره کور ترافيک، انبوه خودروهاي تک‌سرنشين، کمبود فضاي سبز، پيگيري نشدن معاينه فني خودروها، پيشرفت کند شبکه مترو، بهبود نيافتن كيفيت سوخت خودروها، تنيدگي جمعيت در سطح‏‎ ‎شهر و دودکش‌هاي کارخانه‌هاي دور و بر پايتخت، از عوامل آلودگي هواي تهران است که مديريت نادرست، هر روز به آن دامن مي‌زند.‏

به گفته دکتر مهرزاد دِيل‌مقانيان، صاحب‌نظر در امور هوا، مردم بايد به جاي چشم دوختن به اقدامات دولتي، خود دست به کار شوند و در نخستين اقدام، با 30 کيلومتر رانندگي کم‌تر در هفته، سالانه 107 ميليون تن از گاز دي‌اكسيدكربن (Co2‎‏) ‏ بکاهند.‏

وارونگي ‏

پاييز و زمستان در شهرهايي مانند تهران، مشكل پديده وارونگي هوا (اينورژن) پديدار مي‌شود. ‏

وجود هواي سرد و كميِ باد، مواد آلاينده (گاز و غبار) را بر تراز زمين نگه مي‌دارد تا زماني که کمي گرم شود و بالا برود؛ و تازه در آن زمان، با برخورد به سرماي جو، دوباره به پايين بر مي‌گردد و سالخوردگان، کودکان و بيماران قلبي ـ‌ تنفسي را دچار مشکل مي‌کند.‏

اين وضعيت در کوهستان نيز رخ مي‌دهد، با اين تفاوت که هواي برگشت‌ خورده در آن‌جا پاکيزه است و در شهر، به شدت آلوده. شهر تهران از ديد‎ ‎جغرافيايي در شرايط ويژه‌اي قرار دارد و از سه طرف از با رشته کوه‌هاي البرز در برگرفته شده است. که همين امر به پايداري و ماندگاري آلاينده‌ها در شهر کمک مي‌كند. از اين رو کارشناسان نگران سلامتي مردم، همواره بر لزوم اتخاذ تدابير و راهکارهاي جدي و فوري هشدار مي‌دهند.‏ هم اکنون 11 سال از نخستين باري که بحث آلودگي هواي تهران، به نام يک بحران ملي در کشور مطرح شد، مي‌گذرد؛ ولي در اين سال‌ها شاهد راه‌ چاره جالبي که پيگيرانه از سوي دست‌اندرکاران، انديشيده و اجرا شده باشد، نبوده‌ايم و هواي تهران همچنان بر سينه شهروندان، نه زندگي‌آور، که دردآور است.‏

شهر و بدن‌هاي درمانده‏

آلودگي پرتنش هواي تهران و بيش‌تر کلان‌شهرهاي كشور، همواره پيشي‌بينيِ اداره هواشناسي را بر پيشاني اخبار رسانه‌ها قرار مي‌دهد.‏ اکنون 12 ميليون تهراني از بيماري‌هاي ناشي از آلودگي هوا، مانند بيماري‌هاي قلبي، ريوي، خارش و سوزش چشم، بي‌حالي، عصبي‌شدن، کم‌خوابي و خواب‌زدگي رنج مي‌برند.‏همه به تجربه دريافته‌اند که هواي به ظاهر قابل تنفس تهران (با همه گرده‌هاي معلق‌اش)، به مدد باران‌هاي گهگاهي و بادهايي که مي‌‌وزد، موقتي ا‌ست و دوباره اين هوا به منواکسيد، آلوده مي شود و تنفس را بر شهروندان، سخت خواهد كرد و سردرد و سوزش چشم را به سراغ‌شان خواهد فرستاد. ‏

اثرات بد آلودگي هوا بر تندرستي انسان‎، ‎به شکل اختلال در بينايي، تارديدن، خستگي، سردرد و خواب‌آلودگي پديدار و سبب اختلال در کارکرد قلب و شش مي‌شود. اين آلودگي همچنين کاهش وزن نوزاد‏‎ ان را در پي دارد و بر ميزان مرگ‌ و مير کودکان تأثير مي‌گذارد.‏

دچار شدن کودکان به سرطان خون،‎ ‎نخستين پيامد زندگي در خيابان‌هاي پر ترافيک است. آلودگي هوا بر پايه گفته‌هاي متخصصان، يکي از علل مرده‌زايي در تهران است. «مه‌هواي‌آلوده» نيز گذشته از اثرات ويرانگر جسمي، روحي و بهداشتي، تأثيرات منفي اقتصادي،‎ ‎اجتماعي و زيست‌محيطي گسترده‌اي نيز دارد.‏

کاهش عمر تهراني‌ها

دکتر ديل‌مقانيان در گفت‌ و شنود با روزنامه ‌اطلاعات مي‌گويد:‏

ـ تجارب ديگر کشورها، احتمال بروز آلودگي فاجعه‌آفرين هوا را به ما گوشزد مي‌کند. يکي از ناگوارترين آن‌ها، فاجعه پنجم دسامبر 1952 لندن است که بيش از 4 هزار نفر کشته به جا گذاشت.‏

ديل‌مقانيان مي‌افزايد: کودکان به سبب داشتن شُش ظريف، در خطر بيشتري‌ هستند و چه خوب است از مديريت مدارس و مهدکودک‌ها خواسته شود براي سلامت خود و کودکان، دستگاه تصفيه هوا کار بگذارند. ‏ آلودگي هواي تهران از عمر تهراني‌‌ها 5 سال کم کرده است. از سويي 7 درصد زمان مفيد ملي در ترافيك تهران كشته مي‌شود. ‏برخي «گزينه پايتخت دوم» را که در كشورهايي چون هند، تركيه و كشمير هم اتفاق افتاده است، تنها راه نجات هواي تهران مي‌دانند و مي‌گويند هر چند اين انتقال، بسيار هزينه‌بر است، اما هزينه سامان‌دادن تهران و هدرشد سرمايه ‌در آن و بيماري مردم، بسيار بيش‌ از چنين كار ريشه‌‌اي است.‏

خيزانديشه هاي نو ‏

پس از دوره درازمدت چيرگي و تاخت‌و تاز خودروهاي شخصي بر پهنه شهرها، اکنون چند دهه است كه انديشه‌اي نو در بينش طراحان شهرسازي كشورهاي مدرن اروپايي، خيز برداشته است. يكي از مهم‌ترين مؤلفه‌هاي اين نگرش نو، كاهش وابستگي شهروندان به خودروهاي شخصي در سفرهاي درون‌شهري و جايگزيني مناسب آن‌ها با وسايل نقليه همگاني مانند: مترو، تراموا و اتوبوس است. ‏

استفاده از خودروهاي شخصي در شهرهاي ايران و از همه مهم‌تر در تهران، بنيادي‌ترين علت آلودگي هوا به شمار مي‌رود.

افزون بر اين، وسيله نقليه شخصي، سهم بزرگي در توليد آلودگي صوتي، ترافيك، راهبندان و استرس دارد که ارمغان‌اش بيماري‌ روحي براي شهروندان است.‏

از اين رو در اين چندساله، رويكرد طرح‌هاي جامع و همچنين طرح‌هاي موضعي به سوي وسائل ‌نقليه همگاني بوده است و به استفاده از خودرو‌هاي شخصي براي دسترسي به كاربري‌هاي مهم شهري، «نه» بلندبالايي گفته مي‌شود.‏

ماسک؛ چاره‌گر؟ ‏

گازها به آساني مي‌توانند از ماسک رد شوند، تا ريزترين مجاري شش‌ها رخنه كنند، به جريان خون بپيوندند و اکسيژن‌رساني اندام‌ها را دچار آشفتگي کنند. هيچ فيلتري نمي‌تواند مانع ورود گاز مونوکسيدکربن به راه‌هاي تنفسي انسان شود.

تنها يکي از راه‌ها استفاده از اکسيژن است که با يک لوله سبک، هواي پاک را از يک سيلندر در اختيار انسان قرار مي‏دهد. البته استفاده از اين وسيله گران و دست و پا گير است و براي همه امکان‌پذير نيست.‏

دکتر ديل‌مقانيان راه ديگري پيشنهاد مي‌دهد و مي‌گويد:‏

ـ گروه‌هاي گوناگون جامعه مي‌توانند با استفاده از امکانات اندازه‌گيري آلاينده‌ها (نمايشگر وضعيت آلودگي هوا) برنامه‌هاي بيرون خود را تنظيم کنند و در ساعات بحراني هوا، خارج نشوند و به کارهاي درون خانه بپردازند.‏

راه‌هاي ديگر کم‌خطرسازي

گزارش‌ها نشان مي‌دهد که 80 درصد آلودگي هواي تهران از آنِ اتومبيل‌هاست.

براي رهايابي نسبي از اين آلودگي، بايد از سفرهاي درون‌شهري کم شود، حمل‌ و نقل همگاني گسترش يابد و استفاده از مترو امکان‌پذير شود.

پرهيز از سيگارکشيدن، خوردن شير و ماست، ميوه و سبزيجات تازه، ورزش و خواب مناسب و بسنده نيز مي‌تواند توان پايداري افراد را افزايش دهد. ‏

دکتر ديل‌مقانيان دراين باره مي‌گويد:‏

ـ نمايشگرها حاکي از ميزان بالاي آلودگي هواي داخل ساختمان‌هاي ادارات و محل‌هاي کار است و استفاده از دستگاه‌هاي تصفيه هواي استاندارد، تا اندازه چشمگيري به سلامتي کارکنان کمک خواهد کرد. ‏

او مي‌افزايد: ‏

ـ بر خلاف گمان مردم، هواي اتاق و خانه، آلوده‌تر از هواي بيرون نيست و مي‌شود با استفاده کم‌تر و نيز درست‌تر از دستگاه‌هاي الکتريکي و وسايل ‌گرمايش ‌ـ‌ سرمايش استاندارد، هواي خانه را پاک نگه داشت.

‏دكتر ديل‌مقانيان ادامه مي‌دهد:‏

ـ امروزه تکنولوژي براي مردمي که مجبور به زندگيِ در شهر هستند، اين امکان را فراهم ساخته که به صورت فردي و با کمي هزينه، هواي اتاق، خانه و محل کار خويش را از مواد آلاينده بزدايند و حتي در خيابان با استفاده از دستگاه‌هاي پرتابل شخصي، اکسيژن به شش‌هاي خود برسانند.

دکتر ديل‌مقانيان با بيان اين نکته که انسان روزي 22 هزار بار نفس مي‌کشد، مي‌گويد: ‏

ـ همه ما احساس نشاط و انرژي‌زا بودن در سواحل دريا و مناطق جنگلي را تجربه کرد‌ه‌ايم؛ و حتماً از خود پرسيده‌ايم چرا در کنار آبشارها يا هنگام آذرخش و بارندگي، احساس طراوت و سرزندگي مي‌کنيم. پاسخ اين پرسش را در بالابودن تعداد يون‌هاي منفي موجود در آن هوا بايد بيابيم که ساليان درازي توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است.

بالابودن ميزان يون منفي موجود در هوا، تاثير بسزايي در بيوشيمي بدن انسان دارد. يون‌هاي‌منفي همان اتم‌هاي اکسيژن با يک الکترون اضافه هستند. تحقيقات علمي ثابت کرده که در فضاهايي که از يون منفي بالايي برخوردار است، آثار حساسيت، آسم، افسردگي، خستگي و سردرد، کم‌تر ديده مي‌‌شود و افراد از توانِ کاريِ بالاتري برخوردارند.

در اين فضاها رشد باکتري‌ها و عوامل بيماري‌زا نيز به گونه‌اي چشمگير، کاهش مي‌يابد.

بر اساس آمارها، در هواي پاکيزه روستاها 2 تا 4 هزار يون منفي در هر سانتي‌متر مکعب و به اندازه يک حبه قند وجود دارد و در هواي کوهستان، تعداد اين يون‌ها بيش از 100 هزار يون منفي در سانتي‌متر مکعب است؛ حال آن که در هواي آلوده تهران، کم‌تر از 100 يون منفي در سانتي‌متر مکعب موجود است. ‏

دكتر ديل‌مقانيان مي‌افزايد: ‏

ـ يون منفي و فايده‌هاي گسترده آن در ساليان پيش، از سوي يک ايراني ـ پروفسور علي سخاوت ـ مورد بررسي و پژوهش قرار گرفت و برآيند اين تحقيقات، دگرگونيِ ژرفي در زمينه هوا به وجود آورد. امروزه مؤسسات پزشکي جهاني بر پايه دستاوردهاي اين دانشمند، فعاليت مي‌کنند.‏

او ادامه مي‌دهد: ‏

ـ دستگاه‌هاي تصفيه هوا (‏neo tec‏) يکي از اين دستآوردهاست و از تکنولوژي يوني، يعني توليد مقدار زيادي يون‌منفي(تا 10 ميليون در سانتي‌متر مکعب) و مقدار معيني ازن برخوردار است و برابر با استاندارد سازمان بهداشت جهاني(‏OSHA FDA WHO ‎‏) هوا را تصفيه مي‌کند. ‏

دکتر ديل‌مقانيان سپس به کارکرد اين دستگاه‌ها اشاره مي‌کند و ادامه مي‌دهد: ‏

ـ در طبيعت، تقريباً همه محتويات زيانبار موجود در هوا به صورت مثبت باردار هستند؛ و يون‌هاي منفي توليدشده از سوي اين دستگاه‌هاي پيشرفته به اين ذرات باردار مثبت مي‌چسبند و با سنگين و حجيم‌تر کردن آن‌ها، امکان باقي‌ماندنشان را در هوا غيرممکن مي‌‌کنند.‏

از سوي ديگر، ازن توليد شده از دستگاه‌ها، آلودگي‌هاي هوا را اکسيده مي‌کند و مي‌سوزاند و اکسيژن موجود آزاد مي‌شود و در نتيجه، هواي آلوده به يک هواي پاکيزه و سرشار از اکسيژن تبديل مي‌شود که ضامن سلامتي شش‌ها و قلب است و نيز به بهبود کميت و کيفيت خواب مي‌‌انجامد.‏

دكتر ديل‌مقانيان، از دستگاه‌هاي بسيار كوچك تصفيه هوا نيز نام مي‌برد که از گردن آويخته مي شود و هنگام گيرکردن در ترافيک شهر، مي‌تواند به شُش کاربر اکسيژن برساند؛ و نيز دستگاه‌هاي کوچکي که با باتري اتومبيل کار مي‌کند و براي راننده و مسافران، اکسيژن به ارمغان مي‌آورد؛ و همچنين دستگاه‌هاي بزرگ‌تري که ويژه اداره‌ها، کارگاه‌ها، بيمارستان‌ها، هتل‌ها، آرايشگاه‌ها، مترو و رستوران‌ها ساخته شده است. ‏

او در ادامه مي‌گويد:

ـ فيلترهاي اين دستگاه‌ها، گازهاي سمي و گاز فرار و ذرات معلق و دود و غبار را جذب مي‌کند و باکتري‌ها و ميکروب‌هاي موجود در هوا را از بين مي‌برد و با توليد ازن، فضا را ضدعفوني مي‌کند.

فيلتر اين دستگاه‌ها هم قابل تعويض و هم قابل شستشو است و داراي قابليت تنظيم، متناسب با ميزان آلودگي محيط است.

دکتر ديل‌مقانيان در پايان تاکيد مي‌کند که بايد به آموزش اقدامات امدادي به مردم براي نجات قربانيان هوا بها داد؛ چرا که هر سال افراد زيادي به دليل آلودگي هوا جان‌شان را از دست مي‌دهند.

ديگر آن که استفاده از گياهان آپارتماني که يک منبع عظيم اکسيژن است، بايد دوباره در خانه‌ها معمول شود؛ نبايد اجازه داد گل‌هاي مصنوعي بي‌خاصيت جاي گياهان طبيعي را بگيرد.

ع ‌ـ‌ درويشي

codex24x

page05

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه